ระบบจัดการความรู้ การยางแห่งประเทศไทย

อาชีพเสริมเพิ่มรายได้ให้ชาวสวนยาง สร้างประโยชน์จากไม้ยาง “เพาะเห็ดกระด้าง”
สร้างประโยชน์จากไม้ยาง “เพาะเห็ดกระด้าง” PDF พิมพ์
การพัฒนาเกษตรกร - อาชีพเสริมเพิ่มรายได้ให้ชาวสวนยาง
เขียนโดย Nattawadee Siriprasomsab   
วันศุกร์ที่ 06 กันยายน 2013 เวลา 11:14 น.

การจัดการองค์ความรู้ (Knowledge Management)

สร้างประโยชน์จากไม้ยาง “เพาะเห็ดกระด้าง”


สำนักงานกองทุนสงเคราะห์การทำสวนยางจังหวัดเลย(สกย.จ.เลย) มีการจัดฝึกอบรมต่างๆเพื่อเกษตรกรชาวสวนยางเป็นประจำทุกปีและการฝึกอบรมการกรีดยางอย่างถูกวิธีก็เป็นอีกหลักสูตรที่เป็นประโยชน์อย่างสูงต่อชาวสวนยางเขตปลูกยางใหม่ซึ่งขาดแรงงานที่กรีดยางอย่างถูกวิธี แต่ทุกครั้งเมื่อการฝึกอบรมเสร็จสิ้นลง ไม้ยางที่ผ่านการฝึกต้องบริจาคให้เกษตรกรนำไปใช้ทำฟืน บริจาคให้วัด หรือ โรงเรียน ไปทำประโยชน์อื่นๆ ทาง สกย.จ.เลย จึงเล็งเห็นการสร้างทางเลือกให้เกษตรกร คือ การเพาะเห็ดกระด้าง จากขอนไม้ยางดังกล่าวขึ้นเพื่อแจกจ่ายนำไปไว้เพื่อบริโภคในครัวเรือนต่อไป

การฝึกอบรมหลักสูตร “การกรีดยางอย่างถูกวิธี” โดย สกย.จ.เลย รุ่นที่ 6 ประจำปีงบประมาณ 2556 ณ บ้านหนองสิม ต.นามาลา อ.นาแห้ว จ.เลย ในวันที่ 4-10 กุมภาพันธ์ 2556 ที่ผ่านมา ได้เกิดแนวความคิดสร้างประโยชน์จากไม้ยางที่ผ่านการฝึกกรีดแล้ว โดยนำเชื้อเห็ดกระด้างมาเพาะลงบนไม้ยางโดยวิธีดังต่อไปนี้


 

เห็ดกระด้างหรือเห็ดลม (เห็ดบด, เห็ดขอนดำ) Lentinus polychrous Lev. เป็นเห็ดพื้นเมืองที่มีรสชาติดี เป็นเห็ดมีครีบที่มีหมวดดอกขนาดใหญ่ กว้าง 5 – 12 เซนติเมตร ก้านสั้น 1 – 2 เซนติเมตร สีน้ำตาลถึงน้ำตาลปนดำ ในธรรมชาติ มักพบบนขอนไม้ล้มในตระกูลเต็งรังหรือไม้ใบกว้าง ดอกเห็ดอาจเกิดขึ้นเดี่ยว ๆ หรือขั้นซ้อนกันบนขอนไม้ มักพบเกิดขึ้นในช่วงฤดูร้อนต่อฤดูฝนหรือฤดูฝนต่อฤดูหนาว ที่อากาศกลางวันและกลางคืน อุณหภูมิต่างกันมาก ๆ เห็ดชนิดนี้ ดอกอ่อนจะนิ่ม เมื่อแก่จะเหนียวและแข็ง จึง สามารถเก็บรักษาไว้รับประทานได้นานข้ามปี เวลาจะนำมาปรุงอาหารก็นำไปแช่น้ำให้คืนสภาพ เหมือนเห็ดหูหนู เป็นเห็ดที่มี รสหวานกว่าเห็ดชนิดอื่น ๆ ในตระกูลเดียวกัน ดอกอ่อนนำไปแกงซุปหรือลาบให้ความรู้สึก ในการรับประทานคล้ายเนื้อสัตว์ คือกรุบเหนียว ลื่นลิ้น จึงเป็นที่นิยมรับประทานของคน ในภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ดังนั้นจึงเป็นพื้นที่ ๆ เป็นแหล่งผลิตด้วย ราคาของเห็ดกระด้างค่อนข้างสูง กว่าเห็ดพื้นเมืองชนิดอื่น ๆ ตกกิโลกรัมละ 80-200 บาท แล้วแต่ฤดูกาล

 

วิธีการ

1. ไม้ยางหลังจากผ่านการฝึกแล้วจะยังมีความชื้นเหลืออยู่ในไม้ยาง นำท่อนไม้ยางที่มีความยาว2.2 เมตร มาตัดแบ่งครึ่ง ได้ท่อนละ 1.1 เมตร 2 ท่อน

2. ใช้สว่านเจาะรูให้ทั่วท่อนไม้ ลักษณะแบบสลับฟันปลา แต่ละรูลึก 3-5 เซนติเมตร ระยะห่างระหว่างแถว และระหว่างรู 10 เซนติเมตร ทั้งนี้เนื่องจาก เชื้อเห็ดจะเจริญตามความยาวของไม้ได้มากกว่าทางขวางและทางลึก

3. เทเชื้อเห็ดที่ต้องการเพาะลงไปในรูที่เจาะไว้ให้เต็มทุกรู ใช้ตะเกียบหรือไม้ อัดเชื้อเห็ดให้แน่น จากนั้นปิดรูด้วยหินโดยใช้ค้อนตอกปิดให้สนิท เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อเห็ดแห้ง ทั้งนี้เชื้อเห็ดที่คือ เชื้อเห็ดจากเมล็ดข้าวฟ่าง

4. นำท่อนไม้ที่ใส่เชื้อเรียบร้อยแล้ววางพักไว้ในที่ร่มอากาศถ่ายเทสะดวก แต่ต้องไม่มีลมโกรกมากเกินไป เพื่อให้เชื้อเห็ดเดินจนเต็มท่อนไม้ โดยปกติระยะเวลาในการบ่มเชื้อเห็ดแต่ละชนิดจะไม่เท่ากัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับขนาดของไม้ด้วย โดยทั่วไปจะบ่มขอนไม้ไว้นาน 2-4 เดือน ซึ่งไม้เนื้ออ่อนใช้เวลาน้อยกว่าไม้เนื้อแข็ง ต้องใช้อิฐรองไม้และโรยปูนขาว บริเวณที่บ่มเพื่อป้องกันปลวก

 


การดูแลระหว่างการพักไม้

ช่วงที่ทำการบ่มเชื้ออยู่นั้น ในช่วงสัปดาห์ที่ 3-4 เป็นต้นไป หากขอนไม้แห้งเกินไป (สังเกตจากมีรอยแตกบริเวณหัวท้าย) ให้รดน้ำทุก 3-4 วัน โดยรดจนขอนไม้ชุ่ม แล้วรีบปล่อยให้ผิวหน้าแห้งวิธีสังเกตว่าเชื้อเห็ดเจริญเข้าไปในขอนไม้มากแล้ว ให้สังเกตจากหัวท้ายของไม้ จะเห็นเส้นใยเห็ดเป็นใยสีขาวโผล่ออกมา หรือให้ลองเลื่อยท่อนไม้ดูถ้าเดินเต็มแล้วท่อนไม้จะมีใยสีขาวเมื่อดมดูจะมีกลิ่นเห็ด หากเส้นใยเดินเต็มแล้วต้องงดให้น้ำปล่อย ทิ้งไว้ให้แห้งประมาณ 20-30 วัน เพื่อให้เส้นใยสะสมอาหารและพักตัวก่อนนำไปเกิดดอก

 

ารทำให้เกิดดอก

1. การกระตุ้นให้เห็ดเกิดดอก ให้นำขอนไม้ที่พร้อมกระตุ้นไปแช่ในน้ำ โดยใช้ของหนัก เช่น ก้อนหิน หรือแท่งคอนกรีต กดให้จมน้ำประมาณ 12-24 ชม.(แช่ข้ามคืน) การแช่น้ำเป็นการ กระตุ้นให้ เส้นใยเกิดการตื่นตัวและรวมกันเป็นดอกเห็ดได้เร็วขึ้น จากนั้นให้ใช้ค้อนทุบหัวท้ายไม้แรงๆ 2-3 ครั้ง เพื่อกระตุ้นให้เส้นใยตื่นตัว และให้เซลล์ไม้ขยายตัว เป็นการเปิดทางให้อากาศแทรกซึมเข้าไปในไม้ได้

2. นำไม้ไปวางในโรงสำหรับเพาะ ที่สามารถเก็บรักษาความชื้น มีอากาศถ่ายเทพอสมควร ส่วนการวางจะต้องกำหนดระยะห่างของขอนไม้แต่ละท่อนให้ห่างกันพอประมาณ เพื่อสะดวกแก่การเจริญเติบโตของเห็ดและการเก็บเกี่ยว เทคนิคการใช้พลาสติกคลุมท่อนไม้ไว้ 3-5 วัน แล้วเปิดออกจะช่วยให้เห็ดออกดอกพร้อมกันอย่างสม่ำเสมอ ต้องรดน้ำวันละ 2 ครั้ง หากมีอากาศร้อนควรรดน้ำ 3 ครั้งต่อวัน

3. การกระตุ้นผลผลิตครั้งต่อไป หลังจากเก็บดอกเห็ดแต่ละรุ่นแล้ว ให้สังเกตจากปริมาณดอกเห็ดที่เกิดขึ้นมีน้อยลง จะต้องปล่อยให้มีการพักไม้ อย่ารดน้ำ เพราะจะทำให้ไม้ เน่าและเปลือกล่อนได้ง่าย การพักไม้ ให้ถือปฏิบัติเช่นเดียวกับการบ่มเชื้อนั่นเอง ในกรณีที่ไม่อยากย้ายสถานที่ ให้ทำการเปิดฝา หรือประตูหน้าต่างโรงเรือนค้างไว้ เพื่อให้อากาศบริสุทธิ์ผ่าน ระยะนี้จะไม่มีการรดน้ำ ระยะเวลาพักไม้ ไม่ควรต่ำกว่า 2 สัปดาห์ แล้วจึงนำเอาไปกระตุ้นให้เกิดดอกใหม่ ด้วยการนำเอาไปจุ่มน้ำ ทุบหัวท้ายเช่นเดิม


เพียงเท่านี้เกษตรกรก็จะได้ประโยชน์จากไม้ยางที่เหลือ สามารถนำเห็ดที่ได้ ไปประกอบอาหารและได้เรียนรู้วิธีการผลิตเห็ดจากขอนไม้เพื่อนำไปปฏิบัติเองต่อไป

 

ที่มา : ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตรจังหวัดนครราชสีมา (พืชสวน)

แก้ไขล่าสุด ใน วันศุกร์ที่ 06 กันยายน 2013 เวลา 11:32 น.