ระบบจัดการความรู้ การยางแห่งประเทศไทย

อาชีพเสริมเพิ่มรายได้ให้ชาวสวนยาง การเพาะเห็ดสกุลนางรม
การเพาะเห็ดสกุลนางรม PDF พิมพ์
การพัฒนาเกษตรกร - อาชีพเสริมเพิ่มรายได้ให้ชาวสวนยาง
เขียนโดย Nattawadee Siriprasomsab   
วันพุธที่ 04 กันยายน 2013 เวลา 11:48 น.

การเพาะเห็ดสกุลนางรม


เห็ดสกุลนางรม ที่นิยมเพาะส่วนใหญ่ ได้แก่ เห็ดนางรม เห็ดฮังการี่ เห็ดนางฟ้า เห็ดนางฟ้าภูฐาน เห็ดเป๋าฮื้อ เห็ดขอนขาว เห็ดลมและเห็ดนางนวล เป็นต้น เห็ดเหล่านี้สามารถเพาะขึ้นได้บนวัสดุหลายชนิด โดยเฉพาะขี้เลื่อยไม้ ยางพารา หรือใช้อาหารจากฟางหมัก นอกจากนี้ยังมีเห็ดหูหนู เห็ดตีนแรด   เห็ดยานางิ และเห็ดหลินจือ ที่สามารถเพาะได้โดยวิธีเดียวกัน

วัสดุและอุปกรณ์

1. วัสดุเพาะ

2. หัวเชื้อเห็ด

3. ถุงพลาสติกทนร้อน ขนาด 6 ½” × 12 ½

4. คอขวดพลาสติก ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 – 1.5 นิ้ว

5. ฝ้ายหรือสำลี ยางรัดของ

6. ถังนึ่งไม่อัดความดันหรือหม้อนึ่งความดัน

7. โรงเรือนหรือสถานที่บ่มเส้นใยและเปิดออก


ขั้นตอนการเตรียมอาหารเพาะ

ขั้นตอนการเตรียมอาหารวุ้น P.D.A

วุ้น                                         20 กรัม

น้ำตาลกลูโคส                          20 กรัม

มันฝรั่งปอกเปลือกแล้วหั่น           200 กรัม

น้ำสะอาด (น้ำฝน)                     1,000 กรัม

ล้างทำความสะอาดมันฝรั่งปอกเปลือกออกผ่าแบ่งตัดเป็นสี่เหลี่ยมลูกเต๋าให้มีขนาดเท่ากัน นำไปต้มประมาณ 15 นาที และกรองเอาน้ำนำน้ำมันฝรั่งมาตั้งไฟโดยละลายวุ้นและน้ำตาลกลูโคสเคี่ยวต่อให้วุ้นละลาย นำมาใส่ขวดแบนประมาณ ¼ ของขวด อุดสำลีหุ้มกระดาษและรัดยาง  นำไปนึ่งในหม้อความดันที่ 15 ปอนด์ หรือ 250 ºc ประมาณ 30 นาที นำขวดออกมาวาง นอนราบเอียงให้เย็น จึงนำไปต่อเชื้อได้

 

การเตรียมอาหารสูตรข้าวฟ่าง


นำข้าวฟ่างแช่น้ำประมาณ 3 ชั่วโมง หรือ 1 คืน แล้วนำมาต้มหรือนึ่งประมาณ 20 – 30 นาที จึงนำมาผึ่งลมให้หมาดๆ เมื่อกำดูเมล็ดข้าวฟ่างไม่ติดมือ แล้วนำมากรอกใส่ขวดประมาณ 2/3 ของขวดอุดสำลี  หุ้มกระดาษรัดยาง นำมานึ่งฆ่าเชื้อในหม้อนึ่งความดัน นาน 30 นาที และปล่อยให้ความดันลดลงหรือเย็นจึงนำไปต่อเชื้อได้


การเตรียมอาหารสูตรขี้เลื่อยไม้ยางพารา


ขี้เลื่อยไม้ยางพารา                      100          กิโลกรัม

รำละเอียด                                 3 – 5        กิโลกรัม

ดีเกลือ                                       0.2         กิโลกรัม

ยิบซั่ม                                        0.5         กิโลกรัม

ปูนขาว                                         1          กิโลกรัม

อาหารเสริม                                   1          กิโลกรัม

แป้งข้าวเหนียว                               1          กิโลกรัม

น้ำ                                   60 – 70 % กิโลกรัม

 

นำขี้เลื่อยมาผสมกับส่วนผสมทั้งหมดคลุกเคล้าให้เข้ากันและรดน้ำให้ทั่วคลุกเคล้ากลับไปกลับมาให้ส่วนผสมเข้ากันอย่าให้เปียกหรือแห้งจนเกินไปจะทำให้ขี้เลื่อยเสีย (นำขี้เลื่อยมากำแล้วบีบ ถ้าพบว่ามีน้ำไหลตามง่ามมือแสดงว่าชื้นเกินไป แต่ถ้าในขณะที่กำมือน้ำไม่ไหลออกมาตามง่ามมือและแบมือออกก้อนขี้เลื่อยไม่แตกแสดงว่าความชื้นพอดี) อัดถุงให้แน่นใส่คอขวดพลาสติก รัดยาง อุดสำลีหุ้มกระดาษรัดยาง แล้วนำไปนึ่งในหม้อนึ่งแบบไม่อัดความดัน (ถัง 200 ลิตร) จับเวลาหลังจากเกิดไอน้ำแล้วนานประมาณ 3 – 4 ชั่วโมง แล้วปล่อยให้เย็นจึงนำมาต่อเชื้อในถุงเห็ดตามที่ต้องการเห็ดชนิดใด


สถานที่หรือโรงเรือนสำหรับเปิดดอก


ควรเป็นสถานที่ ที่สะอาด สามารถรักษาความชื้นและถ่ายเทอากาศได้ดีไม่ร้อน ภายในอาจทำชั้นวางก้อนเชื้อเห็ดหรือใช้แป้นสำหรับแขวนก้อนเชื้อ โรงเรือนสำหรับเปิดดอก ควรให้มีขนาดที่สัมพันธ์กับจำนวนของก้อนเชื้อเห็ด เพื่อการรักษาความชื้นและการถ่ายเทอากาศภายในโรงเรือน เช่น ขนาด กว้าง × ยาว × สูง = 3 × 4 × 2.5 เมตร สามารถบรรจุก้อนเชื้อได้ประมาณ 1,500 ก้อน เป็นต้น

 

การปฏิบัติดูแลรักษา


1.เห็ดนางฟ้า เห็ดนางรม เห็ดฮังการี่ เห็ดนางฟ้าภูฐาน และเห็ดนางนวลใช้เวลาเจริญเติบโตในระยะเส้นใยประมาณ    1 – 1.5 เดือน  เมื่อเส้นใยเริ่มรวมตัวกัน ถอดสำลี และคอขวดนำก้อนเชื้อเห็ดไปวางในโรงเรือนเพื่อให้เกิดดอก รักษาอุณหภูมิ ความชื้น การถ่ายเทอากาศตามที่เห็ดต้องการ การให้ความชื้นในโรงเรือนไม่ควรให้น้ำขังอยู่ภายในก้อนและไม่ควรให้น้ำถูกดอกเห็ดโดยตรงถ้าจำเป็นควรเป็นละออง

2.เห็ดหูหนู ใช้เวลาในระยะเส้นใยประมาณ 1.5 – 2 เดือน จากนั้นถอดสำลีและคอขวด มัดปากถุงปิดไว้ กรีดข้างถุงเป็นระยะเพื่อให้เกิดดอก การให้ความชื้นสามารถให้น้ำที่ก้อนเชื้อและ ดอกเห็ดได้ควรให้น้ำเบาๆ มิฉะนั้นดอกเห็ดจะช้ำและเน่าเสียได้ง่ายโรงเรือนควรมีการถ่ายเทอากาศที่ดี

3.เห็ดเป๋าฮื้อ ใช้เวลาเจริญในระยะเส้นใยประมาณ 1.5 – 2 เดือน เมื่อเส้นใยถูกกระทบกระเทือนหรือถูกแสงมากๆ ทำให้เกิดเมล็ดตุ่มสีดำ ซึ่งถ้าเกิดมากจะทำให้ได้ผลผลิตน้อยลง วิธีการเปิดถุงให้ออกดอกและการดูแลรักษาปฏิบัติเช่นเดียวกับเห็ดนางฟ้า

4. เห็ดยานางิ  ใช้เวลาเจริญในระยะเส้นใยประมาณ 40 – 50 วัน เส้นใยเห็ดยานางิหลังจากเจริญเต็มอาหารจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ถอดสำลีและคอขวด รักษาอุณหภูมิ และความชื้นสัมพัทธ์ให้เหมาะสม


หมายเหตุ รักษาอุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ การถ่ายเทอากาศและแสงตามที่เห็ดแต่ละชนิดต้องการ นอกจากนี้ต้องรักษาความสะอาดบริเวณที่ปฏิบัติงานและโรงเรือนเพาะเห็ด เพื่อหลีกเลี่ยงการสะสมของเชื้อโรคและแมลง


การเก็บผลผลิต

- เห็ดนางรม นางฟ้า ฮังการี่ ภูฐาน เป๋าฮื้อ  เก็บเมื่อดอกบานเต็มที่แต่ขอบ หมวก ยังไม่บานย้วย

-  เห็ดหูหนู  เก็บเมื่อดอกบานย้วยเต็มที่

-  เห็ดตีนแรด  เก็บในขณะที่ขอบหมวกยังงุ้มอยู่

-  เห็ดยานางิ  เก็บเมื่อดอกเห็ดโตเต็มที่  แต่ขอบหมวกเห็ดยังงุ้มอยู่เยื่อที่ยึดขอบหมวกกับก้านเห็ดยังไม่

ขาดออกจาก โดยเส้นผ่าศูนย์กลางหมวกประมาณ 3 – 10 ซ.ม และมีก้านยาวประมาณ 5-11 ซ.ม ควรเก็บดอกเห็ดในช่อเดียวกันให้หมด อย่าให้มีเศษเหลือติดค้างอยู่กับก้อนเชื้อเห็ดเนื่องจากจะทำให้เน่าเชื้อโรคแมลงจะเข้าทำลายได้

5. เห็ดขอนขาว ใช้ระยะเวลาเจริญในระยะเส้นใยประมาณ 30 – 35 วัน จากนั้นเส้นใยจะค่อยๆ เริ่มเปลี่ยนเป็นสีส้ม จนถึงสีน้ำตาลเข้ม โดยเฉพาะเมื่อถูกอากาศและแสงระยะเวลาการเจริญทางเส้นใยจนเริ่มให้ดอกมีอายุการเก็บเกี่ยว      80 – 90 วัน



โรงเรือนเปิดดอก โรงเรือนเปิดดอกเห็ดลมและเห็ดขอนขาว ควรให้มีแสงผ่านภายในโรงเรือนได้ประมาณ     60 – 70 %  มีช่องเปิดปิดสำหรับถ่ายเทอากาศ อาจใช้ตาข่ายพรางแสงมุงหลังคาและฝา ในฤดูฝน มุงหลังคาทับด้วย  หญ้าคาหรือวัสดุกันน้ำ


การเปิดถุงและการกระตุ้นให้เกิดดอก เปิดจุกสำลีหรือตัดปากถุงวางในโรงเรือน ให้ความชื้นโดยการให้น้ำในโรงเรือนและบริเวณก้อนเห็ด ให้มีความชื้นสัมพัทธ์ 70 – 80 % ปรับโรงเรือนให้มีสภาพร้อนชื้นอุณหภูมิประมาณ       33 – 36 ºc  ประมาณ 2 – 3 วัน ดอกเห็ดจะเริ่มงอก จากนั้นปรับอุณหภูมิในโรงเรือนให้ลดลงมีอากาศถ่ายเทได้ดี ความชื้นสัมพัทธ์ 60 – 70 %  มีแสงสว่างปานกลางเพื่อให้ดอกเห็ดเจริญเติบโตต่อไป ในระหว่างให้ผลผลิตแต่ละครั้งเส้นใย เห็ดลมจะพักตัวประมาณ 15 – 20 วัน ส่วนเห็ดขอนขาวจะทยอยให้ผลผลิต

 

การเก็บดอกเห็ด ควรเก็บส่วนต่างๆ ของเห็ดให้หลุดออกจนหมด เพื่อป้องกันการเน่าเสียจากเศษหรือส่วนของดอกเห็ดที่เหลือติดค้างอยู่ที่ก้อนเชื้อเห็ด ขนาดของดอกเห็ดที่เก็บขึ้นอยู่กับความต้องการของผู้เพาะ ดอกเห็ดอ่อนจะมีราคาสูงกว่าดอกเห็ดที่บานเต็มที่ และมีความเหนียวน้อยกว่าเห็ดบาน

เห็ดขอนขาว ควรเก็บดอกขณะที่หมวกเห็ดมีเส้นผ่าศูนย์กลางไม่เกิน 3 ซ.ม

 

เห็ดลม ควรเก็บดอกขณะที่หมวกเห็ดมีเส้นผ่าศูนย์กลางไม่เกิน 5 ซ.ม

 

ศัตรูเห็ดสกุลนางรม

1. หนูและแมลงสาบ เริ่มเข้าทำลายตั้งแต่ระยะเชื้อและดอกเห็ด การกำจัดควรใช้ยาเบื่อหรือกาวดัก

2. ไร  ตัวไรจะดูดกินน้ำเลี้ยงระยะก้อนเชื้อและดอกเห็ด ทำให้ผลผลิตลดลง พบว่าการระบาดของไรมีมากเมื่อความชื้นต่ำ จึงควรให้ความชื้นอย่างสม่ำเสมอ การไม่ปล่อยให้เกิดการหมักหมมของก้อนเชื้อบริเวณโรงเรือนเพาะก็เป็นการลดจำนวนไรได้ทางหนึ่ง การปราบไรควรเน้นในเรื่อง ความสะอาดและป้องกันมากกว่าการใช้สารเคมีเพราะจะเป็นอันตรายมาถึงผู้บริโภคได้

3. แมลงหวี่  เกิดกับดอกเห็ดที่อายุมาก แมลงหวี่จะเข้ามาตอมและวางไข่เป็นหนอนแล้วแพร่พันธุ์ ควรนำก้อนเชื้อชนิดนี้ออกจากโรงเรือน

4. โรคจุดเหลือง  พบในเห็ดที่มีอายุมากที่ตกค้างในการเก็บหรือเพราะน้ำที่ใช้รดสกปรก โดยเฉพาะเมื่อมีอากาศร้อนจัด

5. ราเมือก ลักษณะเป็นสายสีเหลือง มีกลิ่นคาวจัด สามารถระบาดโดยสปอร์ได้ ควรป้องกันโดยการเอาก้อนเชื้อเห็ดที่หมดอายุและเศษวัสดุในเรือนเพาะออกอย่าให้เกิดการหมักหมม

หมายเหตุ ควรทำความสะอาดโรงเรือนอย่างสม่ำเสมอ หรือให้ว่างเว้นจากการเพาะประมาณ 15 – 30 วัน

 

การเพาะเห็ดสกุลนางรม เช่น เห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า เห็ดนางฟ้าภูฐาน เห็ดเป๋าฮื้อ เห็ดกระด้าง เห็ดขอนขาว และเห็ดยานางิ

การดูแลรักษา

1. เห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า เห็ดนางฟ้าภูฐาน และเห็ดฮังการี่ ระยะเวลาในการเจริญของเส้นใย เมื่อขยายเชื้อลงก้อนขี้เลื่อยแล้ว อยู่ที่ 30 วัน

อายุการเก็บเกี่ยว 3 – 4 เดือน (เป็นระยะเวลาที่ให้ผลผลิตสูงที่สุด)

อุณหภูมิ 25 – 33 องศาเซลเซียส

ผลผลิตเฉลี่ย/ก้อน 300 – 500 กรัม/ก้อน

2. เห็ดขอนขาว ระยะเวลาการเจริญของเส้นใยอยู่ที่ 45 วัน

อายุการเก็บเกี่ยว 3 – 4 เดือน

อุณหภูมิ 33 – 36 องศาเซลเซียส

ผลผลิตเฉลี่ย/ก้อน 80 – 100 กรัม/ก้อน

ราคาขาย 80 – 100 บาท/แล้วแต่ละท้องถิ่น

ระยะพักตัว ในระหว่างให้ผลผลิตแต่ละครั้งเส้นใยจะมีการพักตัว 15 – 20 วัน จะทยอยให้

ผลผลิต

3. เห็ดกระด้าง , เห็ดลม  ระยะเวลาการเจริญของเส้นใย อยู่ที่ 45 วัน

อายุการเก็บเกี่ยว 3 – 4 เดือน

อุณหภูมิ 38 – 45 องศาเซลเซียส

ผลผลิตเฉลี่ย/ก้อน 200 – 400 กรัม/ก้อน

ราคาขาย 80 – 100 บาท ขึ้นอยู่กับท้องถิ่น

ระยะพักตัว 15 – 20 ให้ผลผลิตเป็นรุ่นๆ ละ 8 – 12 วัน

4. เห็ดยานางิ (เห็ดโคนญี่ปุ่น)  ระยะเวลาการเจริญของเส้นใยอยู่ที่ 60 วัน

อายุการเก็บเกี่ยว 4 – 6 เดือน (บรรจุวัสดุน้ำหนัก 1 – 1.2 กก./ก้อน)

อุณหภูมิ 24 – 28 องศาเซลเซียส (ความชื้นสัมพัทธ์ที่ต้องการ 80 – 85 %)

ผลผลิตเฉลี่ย/ครั้ง/ก้อน 250 – 400 กรัม

จำนวนครั้งที่ให้ผลผลิต 12 – 18  ครั้ง

ราคาขาย 120 – 180 บาท

ระยะพักตัว 15 – 20 วัน ให้ผลผลิตเป็นรุ่นๆ ละ 10 วัน

แก้ไขล่าสุด ใน วันพุธที่ 04 กันยายน 2013 เวลา 13:10 น.